Književnost

Početak srpske pismenosti vezuje se za aktivnost braće Ćirila i Metodija na Balkanu. Prevođenjem liturgijskih i biblijskih knjiga udareni su temelji slovenske pismenosti. Već u 12.veku, pojavljuju se tekstovi pisani ćirilicom.
jevandjeljePrvi sačuvani srpski ilustrovani rukopis iz 12. veka, pisan ćirilicom, je Miroslavljevo jevanđelje. To je ujedno i jedna od od najlepših rukopisnih knjiga sveta, koja je 2005. uvrštena u UNESCO listu “Pamćenje sveta“ (Memory of The World).
Ime je steklo po svom ktitoru, knezu Miroslavu, bratu velikog župana Stefana Nemanje. Po svom sastavu jevanđelistar, bogoslužbena knjiga u kojoj su tekstovi raspoređeni prema čitanjima u toku crkvene godine. Knjiga sadrži 296 minijatura crtanih perom i bogato ukrašenim. Miroslavljevo jevanđelje je najvrednija srpska relikvija.
Do početka 19. Veka onemogućeno je bilo stvaranje pisanih književnih dela (doba Turskog ropstva).Međutim, neka od najvećih literarnih dela toga vremena, nastala su i prenošena sa kolena na koleno u govornoj formi. Najznačajnija dela ove vrste su srpske junačke pesme.
Pisana književnost je stvarana samo za religiozne potrebe u crkvama i manastirima, i to na staro – slovenskom jeziku.
vuk karadzicU ranom 19. Veku, Vuk Stefanović Karadžić (Tršić 1787-Beč 1884), izvršio je reformu ćiriličnog alfabeta, uveo fonetske principe jezika ( upotrebljavajuci pravilo “Piši kao što govoriš,čitaj kako je napisano” ) i ustanovio srpski govorni jezik kao književni. Napisao je prvu gramatiku i prvi “Srpski rečnik”, preveo Novi zavet sa crkvenoslovenskog na srpski jezik. Ujedno je sakupljao srpske narodne pesme i učini ih poznatim širom Evrope.

U ovom periodu dolazi do izražaja i rad Dositeja Obradovića(Čakovo 1739 – Beograd 1811) prosvetitelja, filosofa i prvog modernog srpskog pisca. Osnovao je Veliku školu 1808 godine a1811godine postao je prvi ministar prosvete u Srbiji. Zalagao se za upotrebu narodnog jezika u književnosti ali i za uticaj evropske kulture.
Nakon književnog prosvetiteljstva dolazi faza romatizma u književnosti. Od treće decenije 19.veka pa do 70ih godina 19.veka. U prvoj fazi ranog romantizma deluju Vuk Kardzić, Sima Milutinović Sarajlija, Prota Mateja Nenadović; oni se oslanjaju na narodno stvaralaštvo koje je podignuto na viši nivo. Druga faza razvijeni romantizam, gde je književno stvaralaštvo uglavnom pesničko. Predstavnici su Branko Radičević, Đura Jakšić, Jovan Jovanović Zmaj i Laza Kostić.
Branko Radičević() je najznačajniji srpski poeta. On je najodaniji sledbenik Vukove reforme pravopisa srpskog jezika – narodnog jezika u književnosti.
Jovan Jovanović – Zmaj() je najistaknutija ličnost kada se radi o poeziji za decu, ali je kao pisac poznat i po lirici, ima i jedno dramsko delo. Radio je i na prevođenju, znao je više jezika, završio je 2 fakulteta. Od 1880 godine izdavao je dečiji list Neven.
U epohi srpskog realizma dominiraju prozni žanrovi- roman i naročito pripovetka. Najznačajniji predsatavnici su: Milovan Glišić, Laza Lazarević, Janko Veselinović, Simo Matavulj, Stevan Sremac, Radoje Domanović, Vojislav Ilić(pesnik), Branislav Nušić (koji se najviše ostvario u dramskoj Književnosti).
Srpska modernistička književnost razvijala se na kraju XIX veka i trajala je do I svetskog rata. Književnici moderne u Srbiji su stvarali pod uticajem francuske književnosti. Negovali su savršenstvo forme. Najznačajniji predtavnici moderne književnosti u Srbiji su: Milan Rakić, Sima Pandurović, Vladislav Petković Dis, Milutin Bojić, Stevan Luković, Danica Marković, Aleksa Šantić – u poeziji, dok su Borisav Stanković, Ivo Ćipiko, Milutin Uskoković – u prozi.